Lees- en leeruitdagings eersdaags onder die loep
Wat het ’n Olimpiese sportpersoon en ’n kind wat sukkel om te lees moontlik gemeen? Volgens prof. Jannie Ferreira kan die antwoord lê in die manier waarop hul oë en brein saamwerk – ’n verband wat hy oor meer as twee dekades ondersoek het.
Prof. Jannie, ’n optometris en sportvisiespesialis, glo dat sommige kinders wat met lees-, leer- en konsentrasieprobleme worstel, nie altyd die ondersteuning kry wat hulle nodig het nie omdat moontlike onderliggende oorsake misgekyk word.
In sy boek Lees & Leer Frustrasies – ’n Boodskap van Hoop deel hy insigte uit 25 jaar se navorsing en praktykervaring. Sy doel is om ouers en opvoeders aan te moedig om verder as ’n kind se gedrag of diagnose te kyk.
Prof. Jannie sal op Woensdag 18 November om 18:00 by die ATKV se hoofkantoor in Randburg oor sy boek en bevindinge gesels.
Die boek is hoofsaaklik vir ouers en opvoeders geskryf, maar is ook gemik op sielkundiges, terapeute en ander professionele persone wat met kinders werk.
Meer as net ’n diagnose
Volgens prof. Jannie het die toename in diagnoses van aandagtekort-hiperaktiwiteitsversteuring (ADHD), disleksie en ander leeruitdagings hom laat wonder of daar nie soms ander verklarings vir kinders se probleme is nie.
“Ná 25 jaar se intensiewe navorsing is ek oortuig dat ons nie met abnormale mense werk nie, maar met normale en meestal hoogs intelligente mense wat abnormale gedrag openbaar,” sê hy.
Hy meen dat sosio-ekonomiese omstandighede, voedingsprobleme, tekortkominge in onderwysstelsels en individuele verskille ook ’n invloed op kinders se leervermoë en gedrag kan hê. Veral die funksionering van die visuele stelsel verdien volgens hom meer aandag.
Dit is egter belangrik om te onderskei tussen prof. Jannie se navorsingsinterpretasies en gevestigde mediese kennis. ADHD en disleksie is erkende toestande, en probleme met oogdominansie word nie algemeen as bewese oorsake daarvan aanvaar nie. Sy benadering beklemtoon nietemin die waarde daarvan om kinders se individuele uitdagings deeglik te ondersoek.
Wat Olimpiese sportlui hom geleer het
Prof. Jannie se belangstelling in die verband tussen visie en prestasie het onder meer deur sy werk met topsportlui ontwikkel. Hy sê hy het oor ’n tydperk van 13 jaar met Olimpiese sportlui gewerk en is ook genooi om die Olimpiese Spele in 2004, 2008 en 2012 by te woon en lesings aan te bied.
Dit was tydens hierdie werk dat hy iets opvallend raakgesien het. Verskeie uitstaande sportlui was volgens hom kruisdominant – byvoorbeeld regshandig, maar met ’n dominante linkeroog. Hoewel dié eienskap in sekere sportsoorte voordelig kan wees, het dit hom verbaas hoeveel van hierdie sportlui vertel het dat hulle reeds sedert hul skooldae met lees- en leerprobleme gesukkel het.
Prof. Jannie meen dat die sogenaamde dominansiefaktor ’n belangrike rol in sommige leeruitdagings kan speel.
Volgens sy verduideliking kan spanning in die visuele stelsel, saam met sekere dominansiepatrone, moontlik bydra tot probleme met lees en die verwerking van inligting.
Hy verbind dit onder meer met die verwarring van letters, hoewel dié verklaring nie as ’n wetenskaplik gevestigde oorsaak van disleksie beskou word nie.
Skerms en die moderne kind
Nog ’n saak waaroor prof. Jannie sterk voel, is die invloed van moderne leefstylgewoontes op kinders se ontwikkeling. Hy wys daarop dat vandag se kinders grootword in ’n wêreld waar selfone, tablette en ander digitale toestelle deel van hul daaglikse lewe is.
Volgens hom kan langdurige nabywerk, waaronder skermgebruik, visuele spanning veroorsaak en die ontwikkeling van sekere vaardighede bemoeilik.
“Ek wil beklemtoon dat handtoestelle nie die probleem is nie, maar die toenemende tyd wat veral kinders aan ‘nabywerk’ bestee.”
Prof. Jannie meen dat te veel tyd voor skerms, tesame met onvoldoende liggaamlike aktiwiteit, kinders se sensoriese en fisieke ontwikkeling kan benadeel. Sy raad aan ouers is om ’n gesonde balans te handhaaf.
“Ouers moet skermtyd verstandig bestuur en hul kinders aan voldoende fisieke aktiwiteit blootstel sodat toereikende breinontwikkeling en visuele integrasie kan plaasvind.”
Hy beklemtoon veral die belangrikheid van gereelde, ongestruktureerde speeltyd, waartydens kinders hul omgewing kan verken, beweeg en verskillende vaardighede ontwikkel.
Hoop vir kinders wat sukkel
Prof. Jannie sê sy ervaring in sy optometriepraktyk het hom daarvan oortuig dat sommige kinders se leerprestasie aansienlik kan verbeter wanneer hul visuele probleme behoorlik ondersoek en ondersteun word. Hy vertel dat hy al kinders behandel het wat aanvanklik baie swak akademies gevaar het, maar later onder die 10 beste leerders in hul graad geëindig het.
“Ek het al duisende van die kinders gehelp en daarom is ek vol vertroue dat baie kinders gehelp kan word om op hulle volle potensiaal te funksioneer.”
Hoewel sulke ervarings nie op sigself bewys dat ’n bepaalde behandeling ADHD of disleksie kan regstel nie, beklemtoon dit vir prof. Jannie die belangrikheid daarvan om nie moed op te gee met kinders wat sukkel nie.
Hy hoop dat sy boek ouers sal aanmoedig om vrae te vra, moontlike onderliggende probleme te ondersoek en toepaslike professionele hulp te bekom. Sy boodskap is dat kinders nie bloot deur hul akademiese prestasie, gedrag of uitdagings gedefinieer behoort te word nie. Met groter begrip, geduld en die regte ondersteuning kan hulle die geleentheid kry om hul vermoëns verder te ontwikkel.
Dit is die boodskap van hoop wat prof. Jannie op 18 November met belangstellendes by die ATKV wil deel.